Smaken verschillen, en het heeft geen zin om in discussie te gaan met recensenten. Dat weet elke schrijver. Toch durf ik te stellen dat dit (verder overigens ⭐⭐⭐⭐-) oordeel van Storytel-lezer/luisteraar Charlotte over Kleinste kwaad de plank fundamenteel misslaat:
Wat opvalt is dat de namen van de kinderen zo ontzettend gedateerd zijn. Wellicht stamt de schrijver uit de jaren zestig en heeft hij namen gekozen van kinderen uit zijn jeugd? Jammer, zeker kinderen op een dure kostschool heten geen Herman of Mariska, dat maakt het gek genoeg dus al een stuk minder geloofwaardig.
Nu heten de kinderen in Kleinste kwaad (in order of appearance): Sharon, Herman, Mariska, Nick, Kasper, Ciare, Nezma en Jon. Als we die kinderen gemiddeld op een jaar of 12 inschalen, en er rekening mee houden dat het boek zich afspeelt in 2019, waren deze namen in geboortejaar 2007 volgens het Meertens-instituut zo algemeen:
Nick: 457 keer geregistreerd in 2007
Kasper: 306
Sharon: 35
Herman: 25
Mariska: 22
Jon: 12
Ciare: zo weinig gebruikt dat het niet per jaar bekend is
Nezma: komt niet in het wild voor
Op het eerste gezicht heeft Charlotte dus een punt: de namen in Kleinste kwaad lijken niet zo courant.
Maar wat zeggen deze getallen eigenlijk? Ter vergelijking: de populairste twee namen Lucas en Julia werden elk rond de 700 keer geregistreerd in 2007. Dus in elk geval Nick en Kasper deden leuk mee dat jaar. En dat is geen toeval, want zo werk ik: als ik namen nodig heb voor personages, haal ik een deel van die namen uit het lijstje van populaire namen uit de geboortejaren van die personages.
De volgende vier namen stonden in 2007 inderdaad amper op geboortekaartjes, en Ciare en Nezma lijk ik uit de lucht te hebben gegrepen, zo weinig komen die voor*.
Maar zegt dat iets over de geloofwaardigheid, of over mijn eigen geboortejaar?
Natuurlijk niet.
Als je een willekeurige brugklas neemt en de populariteit van alle voornamen in die klas op een rijtje zet, dan krijg je precies zo’n soort verdeling als hierboven. Populaire namen zijn niet de énige namen die bestaan; zeldzamer namen komen minder voor, maar komen wel voor.
Daar zitten verschillende mechanismes achter.
Sommige ouders kiezen domweg een populaire naam. Andere ouders (zoals die van Ciare) proberen juist de meest zeldzame naam te kiezen die ze kunnen bedenken (zoals de ouders van Ciare hebben gedaan, valt te lezen in Klaverblad). Weer andere ouders houden een traditionele familienaam in ere (zoals de oud-geldfamilie Hanraets, waar de eerstgeboren jongens afwisselend Herman en Boudewijn worden genoemd; staat niet in het boek, maar wist ik wel toen ik het schreef). Ja, en soms zadelen ouders hun kinderen op met namen die ze uit hun eigen jeugd kennen. En zo komt er in elk geboortejaar een allegaartje tot stand van populaire, gedateerde en ongebruikelijke namen.
Er valt dus puur op basis van de feiten al flink af te dingen op de kritiek van Charlotte**.
MAAR DAAR GAAT HET HELEMAAL NIET OM!
Want het uitgangspunt is al verkeerd. Fictie hoeft niet statistisch te kloppen. Fictieve personages zijn geen gemiddeldes. In tegendeel: personages worden pas interessant waar ze afwijken van het gemiddelde.
Dat geldt voor namen, maar vooral ook voor karaktereigenschappen.
Neem mijn hoofdpersoon Zorah. Zorah is een vrouw, en noemt het kledingstuk wat ze aan het begin van Klaverblad draagt een ‘jurkje’. Een van mijn vrouwelijke proeflezers reageerde daar allergisch op: vrouwen, stelde zij, noemen een jurk geen ‘jurkje’. Navraag bij mijn andere vrouwelijke proeflezers, mijn redacteur en mijn uitgever (beiden vrouwen) leerde dat een kleine jurk voor veel van hen wél een ‘jurkje’ heet. De waarheid bleek niet zwart-wit.
En nog veel belangrijker: Zorah gebruikt dat woord sowieso niet omdat ze een (gemiddelde) vrouw is, maar omdat ze Zorah is.
En dat geldt nog veel breder. Zorah heeft sowieso veel aandacht voor haar kleren, en kleedt zich frequent om. Dat is traditioneel een vrouwelijke eigenschap. Ze is daarnaast ook een streber, een carrièrejager, een sterke persoonlijkheid die liever geen hulp aanvaardt en eerder het conflict dan de harmonie zoekt. Dat wordt allemaal meestal als mannelijk beschouwd.
Maar Zorah houdt niet van kleren omdat ze een vrouw is, en is niet ambitieus en contrair omdat ze een man is. Ze heeft die eigenschappen omdat ze Zorah is; haar eigenschappen beschrijven haar persoonlijkheid.
Is Zorah minder geloofwaardig omdat ze niet conformeert aan het gemiddelde?
Natuurlijk niet.
Ervan uitgaan dat fictie zich moet conformeren aan de meerderheid, de standaard, het gemiddelde, of het meest waarschijnlijke, is ontkennen van de fundamentele aard van fictie.
De kinderen in Kleinste kwaad heten zo, omdat ze zo heten.
* De voornaam Zorah komt overigens ook amper voor.
